Ulga dla Browaru, dziura w budżecie. Czy Cieszyn stać na podatkowe prezenty dla prywatnej spółki?

Na Rynek przychodzi pan Marek, właściciel małej pracowni usługowej. – „Płacę podatek od lokalu co kwartał i zaciskam zęby. A obok, za kutą bramą na Wzgórzu Zamkowym, ktoś dostaje setki tysięcy złotych zwolnień” – mówi. Ta „kuta brama” to Arcyksiążęcy Browar Zamkowy Cieszyn. Sprawdziliśmy dokumenty. Liczby nie pozostawiają wątpliwości: miasto od kilku lat konsekwentnie obniża browarowi lokalne daniny – i robi to na mocy specjalnie zmienianych uchwał.

Co, kiedy i na jakiej podstawie?

• Sierpień 2021 r. Rada Miejska Cieszyna dopisuje do listy zwolnień z podatku od nieruchomości nową kategorię: budynki i budowle należące do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, udostępnione do zwiedzania – na okres 3 lat. Wprost wskazano, że to zwolnienie stanowi pomoc de minimis dla przedsiębiorców i że uchwała obowiązuje do 31.12.2023 r. (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego)
• Rok 2021 (wykaz ulg): w BIP znajdziemy wobec spółki „Browar Zamkowy Cieszyn” m.in. odroczenie terminu płatności zaległego podatku od nieruchomości (355 544,00 zł) oraz umorzenie odsetek (813,00 zł). To pokazuje, że już wtedy gmina stosowała wobec browaru instrumenty ulgowe (odroczenie/umorzenie). (bip.um.cieszyn.pl)
• Rok 2022 (raport miasta): w pozycji „zwolnienia/ulgi dla przedsiębiorców” widnieje „Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o.” – 237 635,97 zł. (bip.um.cieszyn.pl)
• Rok 2023 (raport miasta): w wykazie pojawiają się dwie pozycje: „Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o.” – 59 946,62 zł oraz „Arcyksiążęcy Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o.” – 139 875,44 zł. Razem 199 822,06 zł. (bip.um.cieszyn.pl)
• Rok 2024 (raport miasta): „Arcyksiążęcy Browar Zamkowy Cieszyn Sp. z o.o.” – 305 629,00 zł. ([bip.um.cieszyn.pl][5])
• Kolejne zmiany prawa lokalnego: w latach 2023-2025 uchwała bazowa z 2014 r. była znowelizowana wielokrotnie (techniczne zmiany i doprecyzowania zapisów o zwolnieniach). (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego)

Suma zwolnień/ulg tylko z oficjalnych wykazów za lata 2022-2024 przekracza 743 tys. zł (bez wliczania 2021 r., gdzie odnotowano odroczenie i umorzenie odsetek, oraz ewentualnych częściowych zwolnień w 2021 r.). Z przesłanego nam opracowania (załącznik) autor szacuje „faktyczną kwotę umorzenia dla Browaru Zamkowego w Cieszynie” na 860 995,06 zł – ale to już wyliczenie społeczne, wymagające pełnej weryfikacji po stronie urzędu.

Czy to spójne z polityką zdrowia publicznego?

W 2021 r. ruszyła ogólnopolska kampania PARPA „Ogranicz dostępność alkoholu”, której jeden z filarów adresowany był właśnie do samorządów: ograniczenie liczby punktów sprzedaży i interwencje wobec nielegalnej reklamy alkoholu. (Wspólnota)
Zwolnienie z podatku od nieruchomości nie jest reklamą – to prawny instrument wsparcia (pomoc de minimis). Pytanie brzmi jednak, czy preferencyjne traktowanie prywatnej spółki produkującej alkohol nie stoi w kontrze do deklarowanych celów profilaktyki i finansów miasta. To realny dylemat, który widać w miejskich zestawieniach: jednocześnie rosną deficyty budżetowe, a część firm – w tym browar – otrzymuje wieloletnie preferencje podatkowe.

Argument miasta i argument mieszkańców

Argument miasta jest prosty: browar to obiekt na Szlaku Zabytków Techniki, udostępniany do zwiedzania, a turystyka kulturowa i promocja dziedzictwa mogą napędzać lokalną gospodarkę. Temu właśnie służył przepis z 2021 r. o 3-letnim zwolnieniu dla obiektów szlaku. (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego)

Argument mieszkańców, który przewija się w kierowanych do nas materiałach (załączniki): ulgi dla prywatnej spółki powinny być transparentnie policzone i uzasadnione – wraz z twardym bilansem „co miasto zyskało w zamian”. Padają też pytania proceduralne (czy ulga nie jest w kolizji z duchem ustawy o wychowaniu w trzeźwości) oraz o równe traktowanie innych podmiotów prowadzących działalność turystyczno-kulturalną. To są postulaty do publicznej odpowiedzi – nie zarzuty karne.

Co wiemy na pewno (na podstawie dokumentów)

1. Zwolnienie na Szlaku: od 2021 r. Cieszyn wprowadził czasowe zwolnienie z podatku od nieruchomości dla obiektów Szlaku Zabytków Techniki, udostępnianych do zwiedzania (pomoc de minimis). (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego)
2. Kwoty w BIP: dla spółek powiązanych z browarem urząd wykazał: 2022 – 237 635,97 zł; 2023 – razem 199 822,06 zł; 2024 – 305 629,00 zł. Dodatkowo w 2021 r. – odroczenie 355 544,00 zł i umorzenie odsetek 813,00 zł. (bip.um.cieszyn.pl)
3. Regulacje były nowelizowane także w 2023, 2024 i 2025 r. (co najmniej formalne doprecyzowania). (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego)
   
   SUMA ODROCZEŃ I ZWOLNIEŃ:
   Umorzenia i zwolnienia (nie licząc odroczenia):
   813,00 + 237 635,97 + 199 822,06 + 305 629,00 = 743 900,03 zł
   Odroczenie (2021): 355 544,00 zł
   
   Łącznie (umorzenia + zwolnienia + odroczenie): 1 099 444,03 zł

Tymczasem zadłużenie w latach 2018–2024 wzrosło aż o astronomiczne +150%,
deficyt 2023: 40,5 mln zł – jak wynika z analizy finansów miasta (marzec 2024 r.).

Część komentatorów w materiałach określa uchwałę z 2021 r. jako „szytą pod konkret” (to opinia, nie stwierdzenie redakcji). Faktem jest, że w Cieszynie mało który obiekt spełnia warunki zwolnienia, a browar należy do tej krótkiej listy.

Co pozostaje niejasne?

• Pełna suma ulg: czy w latach 2021-2024 urząd naliczał również częściowe zwolnienia w 2021 r. (od września/grudnia)? Tego nie widać wprost w publicznym wykazie – urząd powinien to wyjaśnić łącznie z metodologią liczenia.
• Efekt dla budżetu i turystyki: jaki był realny wpływ ulg na ruch turystyczny, zatrudnienie i podatki pośrednie w Cieszynie? Ile wycieczek odbyło się w zeszłym i w tym roku, skoro zwiedzania ma jedynie charakter okazyjny?
• Porównanie: ilu innym prywatnym podmiotom miasto przyznało podobne zwolnienia w tej skali i z jakim uzasadnieniem?

Pytania do ratusza

1. Ile łącznie (rok do roku) wyniosły zwolnienia/umorzenia/odroczenia związane z nieruchomościami browaru (z rozbiciem na podstawy prawne) od 2021 r. do dziś?
2. Jakie konkretne wskaźniki (frekwencja zwiedzających, wpływ na CIT/PIT, miejsca pracy) uzasadniały decyzję o kontynuowaniu preferencji po upływie pierwotnych 3 lat?
3. Czy miasto zamierza opublikować bilans korzyści z programu zwolnień dla obiektów Szlaku Zabytków Techniki – tak, aby mieszkańcy mogli porównać koszt z efektem?
4. Zgodność z polityką alkoholową: Jak miasto godzi wspieranie obiektu wytwarzającego i promującego alkohol z obowiązkami z ustawy o trzeźwości (ograniczanie dostępności/reklamy)?
5. Warunki zwolnienia: Jak weryfikowano wymóg „udostępnienia do zwiedzania”? Czy są protokoły, liczniki ruchu, harmonogramy?
6. Równe traktowanie: Ilu innych podatników skorzystało z tego samego paragrafu zwolnień? Jakie to kwoty?

Co mogą zrobić mieszkańcy?

• Złożyć wniosek o informację publiczną do UM Cieszyn z prośbą o pełne zestawienie ulg dla browaru (lata 2021-2025, z podstawą prawną, datami i kwotami).
• Poprosić przewodniczącego Rady Miejskiej o wprowadzenie punktu informacyjnego na najbliższej sesji – z prezentacją bilansu korzyści i kosztów.
• Domagać się publikacji raportu ewaluacyjnego programu zwolnień dla obiektów szlaku (tak, by zasady były jasne i równe dla wszystkich).

Otwarte pytanie do władz: skoro – według miejskich wykazów – preferencje podatkowe dla browaru liczymy już w setkach tysięcy złotych rocznie, to jakie dokładnie, policzalne korzyści uzyskał Cieszyn i dlaczego te środki nie były pilniejsze „po stronie mieszkańców”: w żłobkach, drogach czy kulturze? Czekamy na odpowiedź – i na pełne liczby, nie tylko hasła.

Dołącz do naszego kanału nadawczego, by nie przegapić kolejnych informacji z naszego regionu!