Tu nie chodzi o flagi! Prawdziwe powody do referendum w Cieszynie

Rozdział 1: Wstęp do referendum odwoławczego

Referendum odwoławcze to szczególny instrument demokracji bezpośredniej, który pozwala mieszkańcom odwołać wybrane w wyborach organy władzy samorządowej. Niniejszy raport powstał, by w oparciu o fakty i dokumenty pokazać, dlaczego – zdaniem autorów – obecne władze Cieszyna utraciły zaufanie społeczne. Analizuje on działania Burmistrz Gabrieli Staszkiewicz (wybranej na drugą kadencję w 2024 roku) oraz Rady Miejskiej IX kadencji w trzech kluczowych obszarach: finansów miasta, polityki inwestycyjnej i zarządzania infrastrukturą, a także jakości rządzenia, komunikacji i transparentności. Celem jest dostarczenie mieszkańcom rzetelnych argumentów, które pozwolą im świadomie ocenić zasadność podjęcia inicjatywy referendalnej.

Przeprowadzenie referendum wymaga znajomości procedur i spełnienia wymogów określonych w ustawie o referendum lokalnym. Wniosek może dotyczyć odwołania burmistrza, rady lub obu organów jednocześnie i musi być poparty podpisami co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców. Po zebraniu podpisów i pozytywnej weryfikacji przez komisarza wyborczego, głosowanie odbywa się w dzień wolny od pracy. Kluczowym warunkiem ważności jest frekwencja – udział musi wziąć co najmniej 3/5 liczby osób głosujących w wyborach odwoływanego organu. W przypadku Cieszyna oznacza to minimum 5256 głosujących. Taki próg sprawia, że zarzuty wobec władz muszą być poważne, dobrze udokumentowane i przekonujące dla szerokiej grupy mieszkańców.

Poniżej nasza analiza powodów którymi kierują się mieszkańcy chcący przeprowadzenia referendum odwoławczego.

Rozdział 2: Powody referendum odwoławczego

2.1. Analiza kondycji finansowej Miasta – zarzuty o nieodpowiedzialne zarządzanie długiem i majątkiem komunalnym

Stabilność finansowa jest fundamentem prawidłowego funkcjonowania każdej jednostki samorządu terytorialnego. Zapewnia ona zdolność do realizacji zadań publicznych, finansowania inwestycji i reagowania na potrzeby mieszkańców. Analiza danych finansowych Miasta Cieszyna z ostatnich lat, a w szczególności oficjalnych dokumentów i opinii organów nadzoru, rysuje obraz narastającego kryzysu, który stanowi jeden z najpoważniejszych zarzutów wobec obecnych władz. Zarzuty te koncentrują się na nieodpowiedzialnym zarządzaniu długiem, którego eskalacja zagraża przyszłej stabilności miasta, oraz na kontrowersyjnej polityce gospodarowania majątkiem komunalnym.

2.2. Eskalacja zadłużenia i ryzyko utraty płynności finansowej

Dane dotyczące finansów Cieszyna wskazują na alarmującą dynamikę wzrostu zadłużenia. W okresie od 2018 do 2025 roku dług miasta wzrósł ponad dwukrotnie, z poziomu 41,3 mln zł do prognozowanej kwoty 109,7 mln zł. Sam ten wskaźnik jest niepokojący, jednak pełen obraz zagrożeń wyłania się z analizy opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO) w Katowicach z dnia 24 stycznia 2024 roku, dotyczącej prawidłowości planowanej kwoty długu miasta. Opinia ta, choć formalnie pozytywna, zawiera szereg niezwykle istotnych zastrzeżeń, które można potraktować jako formalne ostrzeżenie ze strony państwowego organu nadzoru finansowego. Na podstawie tego dokumentu można sformułować następujące, kluczowe zarzuty:

• Zarzut 1: Osiągnięcie niebezpiecznie wysokiego poziomu długu. RIO wprost stwierdza, że w wieloletniej prognozie finansowej miasta utrzymuje się „bardzo wysoki poziom kwoty długu”. Izba podkreśla, że tak wysoki stan zadłużenia „zawsze niesie ze sobą ryzyko związane z potencjalnym zagrożeniem dla niezakłóconej realizacji zadań publicznych”. Oznacza to, że obsługa długu zaczyna konsumować środki, które mogłyby być przeznaczone na edukację, remonty dróg czy pomoc społeczną.
• Zarzut 2: Długoterminowe obciążenie przyszłych budżetów. Plan spłaty zadłużenia rozpisany jest na niezwykle odległy horyzont czasowy – aż do 2043 roku. Co więcej, roczne kwoty spłat (rozchody) mają rosnąć, zaczynając od 7,2 mln zł w 2024 roku, a osiągając maksymalny poziom 9,5 mln zł w roku 2035. Jest to klasyczny przykład przerzucania odpowiedzialności finansowej za dzisiejsze decyzje na przyszłe władze i przyszłe pokolenia mieszkańców Cieszyna, które przez dekady będą musiały ponosić ciężar obecnego zadłużenia.
• Zarzut 3: Strukturalny problem z bieżącą płynnością (deficyt operacyjny). Jednym z najbardziej alarmujących sygnałów wskazanych przez RIO jest planowany na 2024 rok deficyt operacyjny w kwocie ponad 2 mln zł. Deficyt operacyjny oznacza, że bieżące dochody miasta (m.in. z podatków i opłat lokalnych) nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków (m.in. na pensje w szkołach i urzędzie, utrzymanie budynków, energię). Jest to symptom głębokiej, strukturalnej nierównowagi budżetu, wskazujący, że miasto „żyje ponad stan” i musi zaciągać kolejne zobowiązania, by finansować swoją codzienną działalność.
• Zarzut 4: Tworzenie nierealistycznych i niewiarygodnych prognoz finansowych. RIO wyraża „poważne wątpliwości” co do zaplanowanych w kolejnych latach (od 2025 r.) wysokich kwot nadwyżek operacyjnych. Izba ocenia, że osiągnięcie tak radykalnej poprawy finansów „może być niezwykle trudne do osiągnięcia”. Podważa to wiarygodność całego wieloletniego planowania finansowego miasta. Można to interpretować jako próbę „kreatywnej księgowości” na papierze, mającej na celu jedynie formalne spełnienie wymogów ustawy o finansach publicznych, a nie oparcie planów na realnych przesłankach.
• Zarzut 5: Balansowanie na krawędzi niewypłacalności. Analiza RIO ujawnia, że w latach 2026-2028 miasto będzie miało minimalny tzw. „margines bezpieczeństwa” w kontekście spełniania ustawowych wskaźników zadłużenia. W 2027 roku margines ten ma wynieść zaledwie 0,06%. Oznacza to, że miasto niemal całkowicie traci elastyczność finansową. Jakiekolwiek nieprzewidziane zdarzenie – nagły wzrost stóp procentowych, spadek dochodów podatkowych czy konieczność poniesienia nieplanowanych wydatków – może doprowadzić do naruszenia ustawowych limitów i formalnej utraty płynności finansowej. Jest to zarzut o stwarzanie przez władze realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa finansowego całej gminy.

2.3. Wyprzedaż majątku komunalnego jako metoda na łatanie budżetu

Bezpośrednią konsekwencją fatalnej sytuacji finansowej jest polityka masowej wyprzedaży majątku komunalnego. W obliczu rosnącego długu i deficytu, władze miasta sięgnęły po to narzędzie jako sposób na doraźne łatanie dziury budżetowej. Na sprzedaż wystawiane są liczne nieruchomości, w tym lokale mieszkalne, użytkowe oraz grunty inwestycyjne. Wartość wystawionych na licytacje nieruchomości w ostatnim czasie mogła przekroczyć nawet 20 milionów złotych.

Taka strategia budzi fundamentalne zastrzeżenia. Jest to działanie krótkowzroczne, które przynosi jednorazowy zastrzyk gotówki, ale w perspektywie długoterminowej trwale uszczupla majątek, z którego gmina mogłaby czerpać stałe dochody (np. z czynszów za najem lokali). Co więcej, opozycja w Radzie Miejskiej podnosiła zarzuty, że część przetargów mogła kończyć się sprzedażą poniżej wycen rzeczoznawców, co nosi znamiona niegospodarności i działania na szkodę interesu publicznego. Wyprzedaż majątku staje się więc nie tylko dowodem na kryzys finansowy, ale także osobnym zarzutem o nieracjonalne i potencjalnie szkodliwe gospodarowanie mieniem wszystkich mieszkańców.

2.4. Struktura budżetu i rosnące koszty obsługi długu

Analiza projektu budżetu na 2025 rok pokazuje, jak rosnący dług wpływa na codzienne funkcjonowanie miasta. Na samą obsługę długu publicznego (odsetki od kredytów, pożyczek i obligacji) zaplanowano kwotę 6,5 miliona złotych. Są to pieniądze, które bezpowrotnie trafiają do instytucji finansowych, zamiast służyć mieszkańcom. Dla porównania, kwota ta jest wyższa niż cały roczny budżet na kulturę fizyczną (4,8 mln zł) czy bezpieczeństwo publiczne i ochronę przeciwpożarową (5,1 mln zł).

Co więcej, Regionalna Izba Obrachunkowa ostrzega, że nawet zaplanowana w wieloletniej prognozie finansowej łączna kwota blisko 39 mln zł na obsługę długu może okazać się niewystarczająca w obliczu niestabilnej sytuacji makroekonomicznej i wysokich stóp procentowych. Każdy milion złotych wydany na odsetki to milion złotych mniej na remonty chodników, doposażenie szkół czy utrzymanie zieleni. W ten sposób abstrakcyjny problem długu materializuje się w postaci konkretnych, odczuwalnych przez mieszkańców zaniedbań.

Poniższa tabela w syntetyczny sposób przedstawia ewolucję kluczowych wskaźników finansowych miasta, ilustrując skalę narastających problemów:

Rok	Dochody ogółem [mln zł]	Wydatki ogółem [mln zł]	Wynik budżetu (deficyt) [mln zł]	Zadłużenie na koniec roku [mln zł]	Wskaźnik zadłużenia [% dochodów ogółem]
2018	225,8	221,4	4,4	41,3	18,3%
2019	251,1	254,4	-3,3	53,5	21,3%
2020	305,7	302,8	2,9	69,1	22,6%
2022	223,5	240,1	-16,6	84,2	37,7%
2024	253,0	261,1	-8,1	99	38,9 %
2025 (plan)	293,4* (prognoza)	306,2*(prognoza)	-12,8* (prognoza)	106,4* (prognoza)	36,26%* (prognoza)

Przedstawione dane finansowe i druzgocące w swojej wymowie zastrzeżenia Regionalnej Izby Obrachunkowej tworzą spójny obraz zarządzania finansami miasta, które cechuje brak odpowiedzialności i krótkowzroczność. Polityka oparta na gwałtownym zadłużaniu, wyprzedaży majątku i nierealistycznym planowaniu stwarza poważne ryzyko dla przyszłości Cieszyna, ograniczając jego potencjał rozwojowy i obciążając mieszkańców kosztami na dziesięciolecia.

Rozdział 3: Inwestycje i infrastruktura – niezrealizowane obietnice, kontrowersyjne decyzje i zaniedbania

Polityka inwestycyjna i stan infrastruktury miejskiej są najbardziej widocznymi dla mieszkańców przejawami skuteczności władz samorządowych. To właśnie jakość dróg, dostępność parkingów, stan parków i placów zabaw czy sprawność komunikacji publicznej w największym stopniu wpływają na codzienny komfort życia. W Cieszynie analiza tego obszaru ujawnia szereg niepokojących zjawisk: od strategicznych błędów w planowaniu, przez wątpliwą jakość i trwałość realizowanych projektów, po systemowe zaniedbania w utrzymaniu istniejącej infrastruktury. Problemy te, często będące bezpośrednią konsekwencją opisanego w poprzednim rozdziale kryzysu finansowego, stanowią kolejny filar zarzutów uzasadniających utratę zaufania do władz miasta.

3.1. Kontrowersyjna Polityka Transportowa i degradacja Śródmieścia Cieszyna

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych i brzemiennych w skutki decyzji władz jest przyjęcie Polityki Transportowej, która w praktyce prowadzi do drastycznego ograniczenia dostępności centrum miasta. Zgodnie z przyjętymi planami, w śródmieściu zlikwidowanych ma zostać od 30% do nawet 50% istniejących miejsc postojowych, co w liczbach bezwzględnych oznacza ubytek nawet paruset miejsc.

Kluczowym elementem tej strategii, mającym zrekompensować likwidację miejsc naziemnych, miała być budowa wielopoziomowego parkingu w formule partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP). Jednak ten sztandarowy projekt zakończył się fiaskiem – miastu nie udało się znaleźć inwestora chętnego do jego realizacji. Mimo to, władze konsekwentnie wdrażają restrykcyjną część planu, czyli likwidację istniejących parkingów, nie oferując mieszkańcom i przedsiębiorcom żadnej realnej alternatywy. Taka polityka jest postrzegana nie tylko jako nielogiczna, ale wręcz szkodliwa. Uderza ona bezpośrednio w drobny handel i usługi zlokalizowane w centrum, które tracą klientów zniechęconych brakiem możliwości zaparkowania. W dłuższej perspektywie prowadzi to do dalszego wyludniania się historycznego serca miasta i marginalizacji jego funkcji handlowej, co jest zarzutem podnoszonym przez samych mieszkańców.

3.2. Wątpliwa jakość i trwałość realizowanych inwestycji

Analiza kilku głośnych projektów inwestycyjnych z ostatnich lat ujawnia niepokojący wzorzec: realizacja zadań, które szybko okazują się nietrwałe lub niefunkcjonalne, co rodzi pytania o jakość planowania, wykonawstwa i nadzoru inwestorskiego, a w konsekwencji – o marnotrawstwo publicznych pieniędzy.

• Case study 1: Modernizacja Lasku Miejskiego. Projekt zrealizowany w 2023 roku, obejmujący nowe ścieżki, oświetlenie i małą architekturę, miał być wizytówką miasta. Jednak już wiosną 2025 roku część terenu została zamknięta z powodu drzew grożących powaleniem. Mieszkańcy zgłaszali również problemy z niedziałającymi lampami i szybkim niszczeniem drewnianych elementów. Sytuacja ta podważa trwałość inwestycji i sugeruje, że mogła być ona przeprowadzona bez należytej staranności lub z użyciem materiałów niskiej jakości.
• Case study 2: Zaniedbane projekty z Budżetu Obywatelskiego. Budżet Obywatelski (BO), mający być świętem partycypacji społecznej, w Cieszynie staje się symbolem niespełnionych nadziei. Zrealizowane w jego ramach obiekty, takie jak altany, ławki czy wiaty, po zaledwie kilkunastu miesiącach niszczeją z powodu braku systematycznej konserwacji. Co więcej, niektóre projekty wybrane przez mieszkańców w głosowaniu w 2024 roku wciąż czekają na realizację lub zostały odłożone z powodu braku środków w budżecie miasta. Taka praktyka podważa sens zaangażowania obywatelskiego – mieszkańcy poświęcają swój czas na przygotowanie i promowanie projektów, które następnie są realizowane w sposób nietrwały lub w ogóle nie są realizowane.
• Case study 3: Niefunkcjonalna droga dla rowerów na ul. Mickiewicza. Przebudowa tej ulicy od samego początku budziła kontrowersje. W ciągu pierwszych tygodni swojego funkcjonowania przejażdżka po niej skutkowała śmiercią jedego z rowerzystów. Zdecydowano się na budowę drogi dla rowerów kosztem likwidacji chodnika, co jest rozwiązaniem nielogicznym i niebezpiecznym dla pieszych. Dodatkowo, rowerzyści i eksperci wskazywali na kardynalne błędy projektowe i wykonawcze, takie jak wysokie krawężniki czy brak pasów bezpieczeństwa oddzielających ścieżkę od jezdni. Jest to przykład inwestycji realizowanej wbrew podstawowym standardom projektowym i potrzebom różnych grup użytkowników, co świadczy o głębokich problemach na etapie planowania.

3.3. Problematyczne zarządzanie infrastrukturą drogową i komunalną

Poza kontrowersyjnymi, nowymi inwestycjami, poważne zarzuty dotyczą także bieżącego utrzymania podstawowej infrastruktury miejskiej. Zgłoszenia mieszkańców i interpelacje radnych IX kadencji malują obraz licznych zaniedbań:

• Zły stan dróg i chodników: Radni Jan Potysz i Cezary Tomiczek w swoich interpelacjach domagali się pilnego ujęcia w planach remontowych ulic takich jak Wesoła, Słoneczna, Piękna, Tuwima i Bucewicza, wskazując na ich fatalny stan. To dowód, że problemy z infrastrukturą drogową nie są odosobnionymi przypadkami, ale problemem systemowym.
• Awarie sieci wodociągowej: Komunikaty o planowanych przerwach w dostawie wody z powodu awarii, obejmujących całe osiedla i liczne ulice, świadczą o złym stanie technicznym sieci i niedostatecznych inwestycjach w jej modernizację.
• Brak placów zabaw: Rodzice i mieszkańcy podnoszą problem braku wystarczającej liczby nowoczesnych i bezpiecznych miejsc do zabawy dla dzieci, wskazując na likwidację niektórych istniejących obiektów bez tworzenia nowych.

Analiza „Planu rozwoju sieci drogowej dróg gminnych na terenie miasta Cieszyna na lata 2025 – 2029” w kontekście tych zgłoszeń staje się kluczowa dla oceny, czy strategiczne dokumenty miasta faktycznie odpowiadają na najpilniejsze, oddolnie sygnalizowane potrzeby, czy też stanowią jedynie dokument planistyczny oderwany od rzeczywistości.

Poniższa tabela systematyzuje kluczowe problemy w obszarze inwestycji i infrastruktury, ukazując skalę i różnorodność zarzutów.

Obszar/Projekt	Opis Problemu/Zarzutu	Status/Skutki
Polityka parkingowa w centrum	Likwidacja 30-50% miejsc parkingowych przy jednoczesnym fiasku projektu budowy parkingu wielopoziomowego.	Utrudnienia dla mieszkańców i przedsiębiorców, ryzyko degradacji handlu w centrum.
Modernizacja Lasku Miejskiego	Częściowe zamknięcie zmodernizowanego obiektu po krótkim czasie z powodu zagrożenia, niszczejące elementy.	Marnotrawstwo środków publicznych, podważenie trwałości inwestycji, ograniczenie dostępności terenu rekreacyjnego.
Projekty z Budżetu Obywatelskiego	Brak bieżącej konserwacji zrealizowanych projektów, opóźnienia lub brak realizacji nowych zadań z powodu braku środków.	Degradacja małej architektury, podważenie sensu partycypacji społecznej, frustracja mieszkańców.
Droga rowerowa ul. Mickiewicza	Budowa ścieżki rowerowej kosztem chodnika, liczne błędy projektowe i wykonawcze (np. wysokie krawężniki).	Stworzenie niefunkcjonalnej i potencjalnie niebezpiecznej infrastruktury, ignorowanie potrzeb pieszych.
Stan dróg i chodników	Zły stan techniczny wielu ulic (np. Wesoła, Słoneczna, Piękna) zgłaszany w interpelacjach radnych.	Pogorszenie komfortu i bezpieczeństwa mieszkańców, niszczenie pojazdów.
Sieć wodociągowa	Częste i rozległe awarie skutkujące przerwami w dostawie wody.	Utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu mieszkańców, ryzyko pogorszenia jakości wody.

Wzorzec, który wyłania się z tej analizy, jest niezwykle niepokojący. Problemy finansowe miasta zdają się bezpośrednio przekładać na sferę inwestycyjną – zarówno przez brak środków na nowe, potrzebne zadania i bieżące utrzymanie, jak i przez presję na realizację projektów w sposób pozorowany, gdzie liczy się efekt propagandowy, a nie długofalowa jakość i funkcjonalność. Decyzje planistyczne, takie jak te dotyczące polityki parkingowej czy infrastruktury rowerowej, podejmowane w oderwaniu od realnych potrzeb i logiki, budują w mieszkańcach poczucie alienacji i przekonanie, że ich głos nie jest brany pod uwagę.

Rozdział 4: Zarządzanie Miastem – zarzuty o brak dialogu, przejrzystości i skuteczności

Kompetencje zarządcze, transparentność działania i zdolność do prowadzenia otwartego dialogu ze społecznością lokalną są równie ważne jak stabilność finansowa czy jakość inwestycji. To one budują fundament zaufania między władzą a obywatelami. Analiza stylu zarządzania Miastem Cieszyn przez obecne władze ujawnia głębokie deficyty w tych kluczowych obszarach. Zarzuty dotyczą fundamentalnej sprzeczności między deklaracjami a praktyką, braku transparentności w kluczowych sprawach, zarządzania przez konflikt oraz ogólnej nieskuteczności w rozwiązywaniu istotnych problemów miasta.

4.1. Deficyt dialogu i ograniczanie krytyki

Burmistrz Gabriela Staszkiewicz w wywiadach wielokrotnie podkreślała, że dialog jest dla niej kluczową wartością w zarządzaniu miastem. W 2018 roku deklarowała: „Zdecydowanie dialog. Zawsze będę na niego stawiała”. Jednakże, praktyka jej drugiej kadencji zdaje się stać w rażącej sprzeczności z tymi deklaracjami. Z wielu źródeł płyną sygnały o systematycznym ograniczaniu krytycznej debaty publicznej. Liczni mieszkańcy skarżą się na blokowanie i usuwanie niewygodnych pytań oraz krytycznych komentarzy na oficjalnym profilu Burmistrz w mediach społecznościowych.

Takie działania, prowadzone bez jasnych i transparentnych zasad moderacji, budzą poważne obawy o standardy komunikacji samorządowej i noszą znamiona cenzury prewencyjnej. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że sama Burmistrz publicznie informowała, iż jest ofiarą mowy nienawiści. Chociaż zjawisko hejtu jest bezwzględnie naganne, istnieje ryzyko, że jest ono wykorzystywane do stygmatyzacji wszelkiej, nawet merytorycznej, krytyki i uzasadniania niedemokratycznych praktyk ograniczania wolności słowa w debacie publicznej. Ta fundamentalna rozbieżność między deklarowaną otwartością a faktycznym zamykaniem się na krytykę stanowi poważny cios dla wiarygodności władz.

4.2. Brak transparentności i ukrywanie informacji publicznej

Jednym z najpoważniejszych zarzutów w sferze zarządzania jest brak transparentności w sprawach o kluczowym znaczeniu dla finansów publicznych. W 2024 roku Najwyższa Izba Kontroli (NIK) przeprowadziła kontrolę w Miejskim Zarządzie Dróg oraz w Urzędzie Miejskim, która obejmowała m.in. wydatki majątkowe i zamówienia publiczne. Ujawnienie wyników takiej kontroli powinno być standardem w demokratycznie zarządzanej gminie.

Tymczasem, mimo postulatów opozycji w Radzie Miejskiej, szczegółowe ustalenia kontroli NIK nie zostały upublicznione. Sytuacja jest tym bardziej niepokojąca, że według doniesień medialnych, protokół Komisji Rewizyjnej Rady Miejskiej z października 2024 roku, sporządzony na podstawie dokumentacji pokontrolnej, miał wykazać „szereg rażących nieprawidłowości”. Świadome ukrywanie przed opinią publiczną oficjalnych wyników kontroli państwowego organu, zwłaszcza gdy wskazują one na nieprawidłowości, jest fundamentalnym naruszeniem zasady jawności życia publicznego i rodzi podejrzenia, że władze mają coś do ukrycia.

4.3. Polaryzujące decyzje i zarządzanie przez konflikt

Zamiast budować wspólnotę i łagodzić napięcia, niektóre decyzje władz prowadzą do głębokiej polaryzacji społecznej i eskalacji konfliktów.

• Case study: Sprawa flagi Ukrainy. Decyzja o stałym wywieszaniu flagi Ukrainy na cieszyńskim ratuszu, podjęta w geście solidarności po rosyjskiej agresji, stała się zarzewiem jednego z najgłębszych podziałów w mieście w ostatnich latach. Problemem nie jest sam gest, ale sposób, w jaki władze zarządzały narastającym wokół niego sporem. W marcu 2025 roku petycję o zdjęcie flagi podpisało ponad 1200 mieszkańców, którzy argumentowali, że symbol ten zaczyna dzielić, a nie łączyć społeczność. Władze miasta odrzuciły petycję, a Burmistrz Staszkiewicz utrzymała decyzję. Brak próby podjęcia dialogu, zignorowanie głosu tak dużej grupy mieszkańców i etykietowanie osób o odmiennym zdaniu (działania posłów Konfederacji zostały przez Burmistrz ocenione jako „prorosyjskie” ) doprowadziły do eskalacji konfliktu, który z lokalnej debaty przeniósł się na arenę ogólnopolską. To przykład zarządzania, które zamiast szukać kompromisu i deeskalować napięcia, pogłębia podziały. Problem ten znalazł również odzwierciedlenie w interpelacji radnej Joanny Kuleszy-Ziobrowskiej, która pytała o zasadność stałego wywieszania flag państw obcych.
• Case study: Proces wiceburmistrza. Chociaż sprawa karna II Zastępcy Burmistrza, Przemysława Majora, oskarżonego o zniesławienie konstytucyjnych organów władzy za wpis w mediach społecznościowych porównujący działania rządu na granicy do działań nazistów , jest jego sprawą prywatną, nie pozostaje bez wpływu na wizerunek całego kierownictwa urzędu. Jest to postrzegane jako przykład skrajnej radykalizacji języka debaty publicznej przez osobę pełniącą jedną z najwyższych funkcji w mieście, co dodatkowo podgrzewa atmosferę polityczną.

4.4. Nieskuteczność w kluczowych obszarach zarządzania

Poza problemami z komunikacją i transparentnością, liczne przykłady wskazują na brak skuteczności i kompetencji w kluczowych obszarach odpowiedzialności samorządu.

• Zarządzanie kryzysowe: Doświadczenia ostatnich lat obnażyły słabości miasta w przygotowaniu na sytuacje nadzwyczajne. Podczas powodzi we wrześniu 2023 roku system ostrzegania mieszkańców (syreny, alerty SMS) okazał się nieskuteczny. Po tragicznym wybuchu gazu w kamienicy przy ul. Głębokiej w grudniu, okazało się, że na zaktualizowanych planach wyremontowanej ulicy brakowało prawidłowo oznaczonych lokalizacji hydrantów przeciwpożarowych, a dla części poszkodowanych przedsiębiorców i mieszkańców zabrakło przygotowanych awaryjnych lokali zastępczych.
• Jakość stanowionego prawa: Uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kluczowych zapisów cieszyńskiej uchwały krajobrazowej z powodu ich niezgodności z prawem jest dowodem na niską jakość legislacyjną przygotowywanych w urzędzie aktów prawnych. Naraża to miasto na przegrane procesy sądowe i osłabia jego zdolność do skutecznego kształtowania przestrzeni publicznej.
• Komunikacja miejska: Mimo wprowadzanych zmian i reform , komunikacja publiczna w Cieszynie wciąż boryka się z fundamentalnymi problemami, szeroko zgłaszanymi przez mieszkańców i potwierdzanymi w interpelacjach radnych. Należą do nich: brak połączeń na kluczowych kierunkach (np. osiedle Gułdowy, urzędy), niedostosowanie rozkładów jazdy do realnych potrzeb (dojazdy do pracy i szkół, kursy wieczorne i weekendowe), przepełnienie autobusów na niektórych liniach oraz rzadka częstotliwość kursów.

Kaskada problemów w tak różnych, pozornie niepowiązanych ze sobą dziedzinach – od cenzurowania debaty, przez ukrywanie wyników kontroli NIK, po nieskuteczność w zarządzaniu kryzysowym i stanowieniu prawa – tworzy spójny obraz ogólnej utraty sterowności i erozji kompetencji zarządczych. Nie są to już pojedyncze błędy czy potknięcia, lecz symptomy głębszego, systemowego kryzysu w sposobie zarządzania miastem. Taki syntetyczny zarzut jest znacznie poważniejszy niż suma jego poszczególnych części i stanowi najmocniejszą podstawę do stwierdzenia utraty zaufania publicznego.

Rozdział 5: Podsumowanie i wnioski – syntetyczny obraz utraty zaufania jako podstawa Wniosku Referendalnego

Przedstawiona w niniejszym raporcie analiza, oparta na oficjalnych dokumentach, danych finansowych, doniesieniach medialnych oraz głosach mieszkańców i ich przedstawicieli, maluje spójny i wielowymiarowy obraz głębokiego kryzysu w zarządzaniu Miastem Cieszyn. Skumulowana waga zarzutów, wykraczająca daleko poza pojedyncze błędy czy polityczne spory, stanowi merytoryczną podstawę do stwierdzenia, że obecne władze – Burmistrz Gabriela Staszkiewicz oraz wspierająca jej politykę większość w Radzie Miejskiej – utraciły zaufanie publiczne, które jest niezbędnym warunkiem do legitymnego sprawowania mandatu.

Kluczowe zarzuty, stanowiące fundament wniosku o przeprowadzenie referendum odwoławczego, można syntetycznie ująć w trzech filarach:

1. Kryzys finansowy i nieodpowiedzialna gospodarka: Władze miasta doprowadziły do bezprecedensowej eskalacji długu publicznego, który w ciągu kilku lat wzrósł ponad dwukrotnie, osiągając niebezpiecznie wysoki poziom w stosunku do jego dochodów. Ta polityka, ostro skrytykowana w zastrzeżeniach Regionalnej Izby Obrachunkowej, charakteryzuje się strukturalnym deficytem, przerzucaniem zobowiązań na przyszłe pokolenia (spłata długu do 2043 roku) i balansowaniem na krawędzi ustawowych limitów płynności. Konsekwencją jest krótkowzroczna wyprzedaż cennego majątku komunalnego w celu doraźnego łatania budżetu, co trwale uszczupla potencjał rozwojowy Cieszyna.
2. Marnotrawstwo i błędne priorytety inwestycyjne: Polityka inwestycyjna miasta cechuje się realizacją projektów nietrwałych, niefunkcjonalnych i oderwanych od realnych potrzeb mieszkańców. Sztandarowe przykłady, takie jak szybko niszczejący Lasek Miejski, zaniedbane projekty z Budżetu Obywatelskiego czy nielogicznie zaprojektowana infrastruktura rowerowa, świadczą o marnotrawstwie publicznych pieniędzy. Jednocześnie strategiczne decyzje, jak kontrowersyjna polityka parkingowa, prowadzą do degradacji centrum miasta i uderzają w lokalną przedsiębiorczość, a podstawowa infrastruktura komunalna (drogi, wodociągi) cierpi z powodu systematycznych zaniedbań.
3. Kryzys zaufania i kompetencji zarządczych: Istnieje fundamentalna sprzeczność między deklarowaną przez władze otwartością na dialog a ich faktycznymi działaniami, obejmującymi cenzurowanie krytyki w mediach społecznościowych, ignorowanie głosu ponad tysiąca mieszkańców wyrażonego w petycji oraz ukrywanie przed opinią publiczną niewygodnych wyników kontroli Najwyższej Izby Kontroli. Zarządzanie przez konflikt, pogłębianie polaryzacji społecznej oraz udokumentowana nieskuteczność w kluczowych obszarach, takich jak zarządzanie kryzysowe, jakość stanowionego prawa czy organizacja komunikacji publicznej, dopełniają obrazu erozji kompetencji i utraty sterowności.

Waga tych zarzutów jest tym większa, że nie są to odosobnione incydenty, lecz tworzące się na przestrzeni ostatnich lat spójne wzorce działania. Wzorce te wskazują na systemowy problem w filozofii zarządzania miastem – filozofii opartej na braku transparentności, deficycie dialogu i priorytetyzacji doraźnych, często wizerunkowych, działań nad długofalowym i zrównoważonym rozwojem.

Celem tego raportu nie jest narzucenie mieszkańcom Cieszyna ostatecznej decyzji. Jego rolą jest dostarczenie kompleksowego, rzetelnego i opartego na faktach materiału, który może posłużyć jako podstawa do głębokiej, obywatelskiej refleksji. Ostateczna decyzja o tym, czy przedstawione zarzuty są wystarczająco poważne, by skorzystać z demokratycznego prawa do odwołania władz w referendum, należy wyłącznie do członków wspólnoty samorządowej. Ten dokument ma być narzędziem ułatwiającym podjęcie tej suwerennej, świadomej i odpowiedzialnej decyzji o przyszłości Cieszyna. 

Opracowanie & Deep Research: Damian Macura

Dołącz do naszego kanału nadawczego, by nie przegapić kolejnych informacji z naszego regionu!