Budżet Obywatelski pod nóż? Ratusz mówi o reformie, mieszkańcy mogą stracić głos na cały rok

W Cieszynie szykuje się decyzja, która może zaboleć wielu mieszkańców. Władze miasta chcą uchylić dotychczasową uchwałę o Budżecie Obywatelskim i zrobić przerwę w tegorocznej edycji. Oficjalnie chodzi o zmianę zasad. Ale w tle pojawia się pytanie, którego nie da się dziś pominąć: czy za tą decyzją stoi również fatalny stan miejskich finansów?

Budżet Obywatelski miał być jednym z tych narzędzi, dzięki którym mieszkańcy nie tylko komentują decyzje ratusza, ale realnie współdecydują o kawałku miasta. To dzięki niemu mogły powstawać lokalne, konkretne projekty: place zabaw, siłownie plenerowe, miejsca spotkań, mała infrastruktura, pomysły zgłaszane nie przez urzędników, lecz przez ludzi, którzy na co dzień chodzą tymi ulicami, mieszkają w tych dzielnicach i widzą, czego im brakuje.

Teraz ten mechanizm może zostać zatrzymany.

Oficjalnie: reforma. W praktyce: rok przerwy

Z transkrypcji jednego z posiedzeń komisji Rady Miejskiej Cieszyna wynika, że wiceburmistrz Przemysław Major przedstawił projekt uchwały dotyczący uchylenia dotychczasowych zasad Budżetu Obywatelskiego.

Argumenty? Według wiceburmistrza procedura wymaga przeglądu, ponieważ kolejny rok z rzędu zadania, które powinny być jednoroczne, są przenoszone na drugi rok. Powodem mają być między innymi jakość wniosków, konieczność wykonywania dokumentacji projektowej oraz doświadczenia z dotychczasowej realizacji projektów.

Pojawiły się też dwa nowe kierunki: wniosek mieszkańców dotyczący zielonego budżetu oraz uchwała Młodzieżowej Rady w sprawie młodzieżowego budżetu. To wszystko ma być powodem, by uchylić obecną uchwałę i dopiero w drugiej połowie roku rozpocząć konsultacje nad nowymi zasadami.

Na pytanie, czy oznacza to rok przerwy w Budżecie Obywatelskim, padła odpowiedź: „Tak”.

I właśnie tu zaczyna się problem.

Reforma nie musi oznaczać wyłączenia głosu mieszkańców

Nikt rozsądny nie będzie udawał, że Budżet Obywatelski nie wymaga poprawy. Jeżeli projekty są źle przygotowane, jeżeli brakuje dokumentacji, jeżeli wyceny są oderwane od realiów, jeżeli realizacja przeciąga się na kolejne lata – trzeba to naprawić.

Ale czy naprawdę jedynym sposobem naprawy jest wyłączenie całej edycji?

Miasto mogło przecież zrobić coś zupełnie innego. Mogło zostawić tegoroczną edycję, a równolegle rozpocząć prace nad nowym regulaminem. Mogło wprowadzić obowiązkowe konsultacje projektów przed złożeniem wniosku. Mogło przygotować katalog przykładowych kosztów. Mogło lepiej wesprzeć mieszkańców przy dokumentacji. Mogło wydzielić część zieloną albo młodzieżową bez zatrzymywania całego procesu.

Zamiast tego mieszkańcy słyszą: najpierw pauza, potem może nowe zasady.

Najdziwniejsze: konsultacje o konsultacjach bez konsultacji?

Najbardziej symboliczny fragment rozmowy dotyczył pytania, czy projekt uchwały uchylającej dotychczasowe zasady był konsultowany z mieszkańcami.

Padło proste pytanie: dlaczego nie był konsultowany?

I to jest sedno sprawy. Budżet Obywatelski jest narzędziem udziału mieszkańców w życiu miasta. Jeżeli władze chcą to narzędzie zatrzymać, nawet czasowo, mieszkańcy powinni usłyszeć o tym jasno, wcześniej i wprost. Nie dopiero wtedy, gdy sprawa trafia na tory uchwały.

Bo trudno mówić o wzmacnianiu partycypacji, jeśli decyzję o przerwie w partycypacji przygotowuje się bez szerokiej rozmowy z mieszkańcami.

W tle są pieniądze. Duże pieniądze

Oficjalna argumentacja mówi o procedurach, jakości wniosków i potrzebie zmian. Tyle że nie da się oddzielić tej sprawy od finansów miasta.

Według informacji opublikowanych przez miasto po kwietniowej zmianie budżetu, Cieszyn ma w 2026 roku ponad 301 mln zł dochodów, ponad 309 mln zł wydatków, deficyt na poziomie blisko 7,9 mln zł i planowaną kwotę długu przekraczającą 107,5 mln zł.

To nie jest spokojne tło. To jest finansowy alarm, przy którym każda pozycja w budżecie zaczyna być oglądana z kilku stron.

W Budżecie Obywatelskim 2026 pula wynosiła 500 tys. zł. To dużo z perspektywy mieszkańców, bo za te pieniądze można zrobić konkretne, lokalne rzeczy. Ale z perspektywy całego budżetu miasta to około 0,16 procent tegorocznych wydatków. Innymi słowy: likwidacja lub zawieszenie BO nie naprawi finansów Cieszyna.

Może za to wysłać bardzo mocny sygnał: gdy zaczyna brakować pieniędzy, najłatwiej zawiesić to, o czym bezpośrednio decydują mieszkańcy.

RIO nie zostawia złudzeń

W opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej dotyczącej planowanej kwoty długu pojawiło się sformułowanie, które powinno wybrzmieć bardzo głośno. RIO wskazała, że Miasto Cieszyn znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, wymagającej pilnych, radykalnych i konsekwentnych działań oszczędnościowych oraz naprawczych.

To nie jest komentarz polityczny. To język instytucji, która patrzy na finanse samorządu.

Dlatego pytanie o prawdziwe powody przerwy w Budżecie Obywatelskim jest uzasadnione. Nie ma dziś dowodu, że finanse są główną przyczyną tej decyzji. Ale jest wystarczająco dużo powodów, by władze miasta powinny jasno odpowiedzieć mieszkańcom: czy Budżet Obywatelski ma zostać zatrzymany wyłącznie z powodów organizacyjnych, czy również dlatego, że miasto szuka oszczędności?

To mieszkańcy zapłacą cenę za błędy systemu?

Jeżeli problemem jest jakość wniosków, to pytanie brzmi: kto miał mieszkańcom pomóc przygotować je lepiej?

Jeżeli problemem jest dokumentacja, to pytanie brzmi: dlaczego miasto przez lata nie stworzyło prostszego i bardziej przewidywalnego systemu?

Jeżeli problemem jest przenoszenie projektów na kolejne lata, to pytanie brzmi: czy winni są mieszkańcy, którzy zgłosili pomysły, czy urząd, który nie potrafi zaprojektować procedury tak, aby była wykonalna?

Najłatwiej powiedzieć: robimy przerwę. Trudniej przyznać, że problem może leżeć nie w aktywności mieszkańców, ale w sposobie zarządzania całym mechanizmem.

Budżet Obywatelski to nie prezent od władzy

W tej sprawie warto pamiętać o jednej rzeczy. Budżet Obywatelski nie jest prezentem od ratusza. To nie jest łaska. To forma współdecydowania o publicznych pieniądzach.

Oczywiście, Cieszyn nie jest miastem na prawach powiatu, więc ustawowo nie musi mieć Budżetu Obywatelskiego w takim sensie, jak największe miasta. Ale właśnie dlatego sprawa jest politycznie jeszcze bardziej czytelna. Skoro miasto przez lata mówiło mieszkańcom: możecie współdecydować, to przerwanie tego procesu powinno być bardzo dobrze uzasadnione.

Nie wystarczy powiedzieć: poprawimy regulamin i wrócimy za rok.

Mieszkańcy mają prawo usłyszeć: co konkretnie nie działało, kto za to odpowiada, jakie projekty się opóźniły, ile kosztowały problemy organizacyjne, dlaczego nie da się przeprowadzić reformy bez przerwy i czy w tle tej decyzji są oszczędności.

Mocna puenta

Cieszyn nie potrzebuje mniej głosu mieszkańców. Cieszyn potrzebuje lepszego zarządzania tym głosem.

Jeżeli Budżet Obywatelski był niedoskonały, trzeba go naprawić. Jeżeli projekty były źle przygotowane, trzeba mieszkańcom pomóc. Jeżeli procedura była zła, trzeba poprawić procedurę. Ale zawieszenie całego mechanizmu wygląda jak leczenie bólu głowy przez wyłączenie światła w całym domu.

Najważniejsze pytanie brzmi dziś nie tylko: czy Budżet Obywatelski wróci w 2027 roku?

Najważniejsze pytanie brzmi: czy mieszkańcy Cieszyna mają jeszcze realnie współdecydować o mieście, czy tylko słuchać, że kiedyś znowu zostaną zaproszeni do rozmowy?

Bo miasto, które oszczędza na głosie mieszkańców, prędzej czy później zapłaci za to zaufaniem.

Źródła wykorzystane przy opracowaniu: oficjalne informacje Miasta Cieszyna, BIP Miasta Cieszyna, transkrypcja posiedzenia komisji Rady Miejskiej Cieszyna, opinia Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach oraz ustawa o samorządzie gminnym.

/DM/

Dołącz do naszego kanału nadawczego, by nie przegapić kolejnych informacji z naszego regionu!