CELMA i CEFANA: Cieszyńskie Ikony Polskiego Przemysłu

1. Wprowadzenie: CELMA – Ikona Polskiego Przemysłu i dziedzictwo Ziemi Cieszyńskiej

Zakłady CELMA z Cieszyna stanowią jeden z filarów historii polskiego przemysłu, będąc przez dziesięciolecia kluczowym producentem elektronarzędzi oraz silników elektrycznych. Ich znaczenie dla Cieszyna i całego regionu Śląska Cieszyńskiego wykraczało daleko poza aspekty czysto gospodarcze. Przez wiele lat CELMA była największą fabryką w rejonie, co nieuchronnie przekładało się na jej fundamentalny wpływ na życie społeczne i kulturalne Ziemi Cieszyńskiej. Przedsiębiorstwo nie tylko zapewniało zatrudnienie tysiącom mieszkańców i stymulowało rozwój lokalnej infrastruktury, ale także aktywnie uczestniczyło w kształtowaniu regionalnej tożsamości.

ZOBACZ ARCHWIALNE NAGRANIE:

Cały materiał wideo dostępny jest na stronie TVP – kliknij TUTAJ.

Historia CELMY jest odzwierciedleniem burzliwych losów polskiej gospodarki XX i XXI wieku. Od przedwojennych, niewielkich warsztatów, poprzez okres dynamicznego rozwoju w ramach centralnie planowanej gospodarki PRL, aż po wyzwania transformacji ustrojowej lat 90. i współczesne funkcjonowanie w warunkach wolnorynkowych – przedsiębiorstwo przeszło długą i złożoną drogę. Ta ewolucja, naznaczona licznymi przekształceniami własnościowymi, fuzjami i zmianami profilu produkcyjnego, świadczy o niezwykłej żywotności marki oraz zdolności do adaptacji, przynajmniej w niektórych jej segmentach. Długowieczność CELMY i jej zdolność do przetrwania tak różnorodnych wyzwań sugerują siłę zakorzenioną w tradycji przemysłowej oraz umiejętność reagowania na zmieniające się realia. Analiza dziejów cieszyńskich zakładów dostarcza zatem cennych studiów przypadku dla szerszych procesów historyczno-gospodarczych, jakie miały miejsce w Polsce. Niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie kompleksowego obrazu historii, produktów, rozwoju, lat świetności oraz obecnej działalności zakładów CELMA.

2. Geneza i fundamenty (lata 20. XX w. – 1948): Od warsztatów rzemieślniczych do Cieszyńskiej Fabryki Narzędzi CEFANA

Początki przedsiębiorstwa, które z czasem przekształciło się w CELMĘ, są złożone i sięgają pierwszych lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Jedna z kluczowych linii rozwojowych rozpoczęła się 20 października 1920 roku, kiedy to z inicjatywy inżyniera Karola Rusza, na bazie istniejących warsztatów mechanicznych, powstały Zakłady Elektromechaniczne w Ustroniu Sp. z o.o.. Inżynier Rusz, po zdobyciu doświadczenia zawodowego we Francji, wraz z Francuzem inż. Pawłem Delortem oraz Andrzejem Szczepańskim, właścicielem warsztatu w Ustroniu, uruchomił produkcję maszyn i aparatów elektrycznych, a także pomp odśrodkowych, wentylatorów i syren, opierając się na licencjach francuskich firm „Atelier de Constructions Electriques de Lille” oraz „Etablissements Louis Becquart, Lille”. Już w pierwszej połowie 1921 roku wyprodukowano pierwsze silniki asynchroniczne o mocy 2 KM.

W 1921 roku, po nabyciu w Cieszynie będącej w likwidacji fabryki maszyn rolniczych firmy Schlich-Doliński, zakład przeniesiono z Ustronia, zmieniając jednocześnie nazwę na Zakłady Elektromechaniczne ZEM, Sp. z o.o. w Cieszynie. Firma dysponowała wówczas własną odlewnią żeliwa. Trudności finansowe, widoczne w spadku obrotów, doprowadziły do sprzedaży fabryki ZEM 9 kwietnia 1926 roku szwajcarskiej firmie Polskie Zakłady Elektryczne Brown-Boveri Sp. Akc. z Baden; dyrektorem pozostał inżynier Karol Rusz. To połączenie z renomowanym międzynarodowym koncernem okazało się kluczowe dla wczesnego rozwoju technologicznego. Początkowo kontynuowano produkcję silników na licencji Becquarta, by na przełomie lat 1928-1929 przejść na produkcję według licencji Brown-Boveri (BBC). Pod nowym szyldem fabryka w Cieszynie dynamicznie się rozwijała, co zaowocowało pod koniec lat 20. rozbudową o nowe hale produkcyjne (o powierzchni 1240 m^2) oraz nowy gmach administracyjny.

Równolegle, inne źródła wskazują na powstanie w 1936 roku Fabryki Maszyn, Odlewni Żeliwa i Metali w wyniku połączenia dwóch cieszyńskich zakładów: Warsztatu Mechanicznego Gustawa Skrobanka (założonego po I wojnie światowej) oraz Odlewni Żeliwa Rajmunda Kislinga (założonej w 1925 roku). Fabryka ta początkowo produkowała urządzenia i pomoce warsztatowe oraz narzędzia ślusarskie, takie jak wiertarki i szlifierki o napędzie ręcznym, imadła, nożyce do blach oraz kuźnie polowe. Wydaje się, że te dwie linie rozwojowe – ZEM/Brown-Boveri koncentrująca się na maszynach elektrycznych i silnikach, oraz zakłady Skrobanka/Kislinga produkujące narzędzia – funkcjonowały początkowo niezależnie lub równolegle, by później, w procesie konsolidacji przemysłu, ich drogi się zeszły.

Okres II wojny światowej przyniósł kolejne zmiany. W 1939 roku produkcja w fabryce Brown-Boveri została przestawiona na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Po zakończeniu działań wojennych, w maju 1945 roku, fabryka została uruchomiona pod nazwą Zakłady Elektromechaniczne Rohn Zieliński S.A. Llc. Brown-Boveri Fabryka w Cieszynie pod Zarządem Państwowym, a następnie przejęta na własność państwa.

Kluczowym momentem dla kształtowania się profilu narzędziowego przedsiębiorstwa było formalne powstanie Cieszyńskiej Fabryki Narzędzi (popularnie zwanej Cefana) w maju 1948 roku. Ta zmiana nazwy i reorganizacja wyznaczyły kierunek rozwoju na kolejne lata. Cefana szybko się rozbudowywała: powstała nowa odlewnia, którą po dwóch latach przekształcono w kuźnię mechaniczną, a w 1954 roku zakład wzbogacił się o nową halę mechaniczną. W tym samym roku nastąpiła istotna zmiana profilu fabryki – równolegle do produkcji ręcznych szlifierek i wiertarek, rozpoczęto wytwarzanie szerokiej gamy ręcznych narzędzi rzemieślniczych, takich jak szczypce, obcęgi i klucze. Narzędzia te cieszyły się opinią bardzo dobrej jakości, a znaczna część produkcji była przeznaczona na eksport. Nacjonalizacja i ukierunkowanie produkcji na narzędzia wpisywały się w ogólnokrajowe potrzeby odbudowy gospodarki po zniszczeniach wojennych.

Poniższa tabela systematyzuje kluczowe daty i zmiany nazw we wczesnym okresie działalności podmiotów, które złożyły się na późniejszą CELMĘ.

Tabela 1: Kluczowe daty i zmiany nazw wczesnego okresu CELMY (do 1948 r.)

Data/Okres	Poprzednia nazwa/wydarzenie	Nowa nazwa/forma	Kluczowe produkty/działalność
1920	Założenie na bazie warsztatów mechanicznych	Zakłady Elektromechaniczne w Ustroniu Sp. z o.o.	Maszyny i aparaty elektryczne, pompy, wentylatory (lic. francuska)
1921	Przeniesienie do Cieszyna, nabycie fabryki Schlich-Doliński	Zakłady Elektromechaniczne ZEM, Sp. z o.o. w Cieszynie	Silniki asynchroniczne, własna odlewnia żeliwa
1926	Sprzedaż ZEM	Polskie Zakłady Elektryczne Brown-Boveri Sp. Akc. (Fabryka w Cieszynie)	Silniki elektryczne (lic. Becquart, potem Brown-Boveri)
1936	Połączenie Warsztatu G. Skrobanka i Odlewni R. Kislinga	Fabryka Maszyn, Odlewnia Żeliwa i Metali	Urządzenia warsztatowe, narzędzia ślusarskie (wiertarki i szlifierki ręczne)
Maj 1945	Uruchomienie po wojnie, zarząd państwowy	Zakłady Elektromechaniczne Rohn Zieliński S.A. Llc. Brown-Boveri Fabryka w Cieszynie	Produkcja maszyn elektrycznych
Maj 1948	Zmiana nazwy (prawdopodobnie na bazie Fabryki Maszyn…)	Cieszyńska Fabryka Narzędzi (Cefana)	Ręczne szlifierki i wiertarki, narzędzia rzemieślnicze (szczypce, obcęgi, klucze od 1954)

3. Era Elektronarzędzi i Rozwoju (lata 50. – lata 80. XX w.): Ku pozycji lidera

Lata 50. XX wieku zapoczątkowały nową erę w historii cieszyńskiego zakładu, kierując go na ścieżkę dynamicznego rozwoju w dziedzinie elektronarzędzi, co w konsekwencji uczyniło CELMĘ rozpoznawalną marką w Polsce i poza jej granicami. Przełomowym momentem było wyprodukowanie w 1959 roku serii informacyjnej 20 sztuk jednobiegowych wiertarek elektrycznych o symbolu PRCa 10. Konstrukcja tych urządzeń była wzorowana na wyrobach renomowanej niemieckiej firmy Fein, a dokumentację konstrukcyjną opracowało Biuro Projektów KOPROTECH. Co istotne, dokumentację technologiczną oraz niezbędne oprzyrządowanie, łącznie z formami, wykonano we własnym zakresie w Cefanie, co świadczyło o rosnących kompetencjach technicznych załogi. Produkcja i montaż odbywały się w hali narzędzi rzemieślniczych.

Równolegle do rozwoju produkcji elektronarzędzi, następowały istotne przekształcenia organizacyjne oraz rozwój w dziedzinie produkcji silników elektrycznych. W styczniu 1961 roku zakład przyjął nazwę Fabryka Maszyn Elektrycznych Celma Cieszyn. W dekadzie 1950-1960 wdrożono licencyjną produkcję silników klatkowych serii „d”, a w latach 1958-1965 uruchomiono produkcję nowych silników przeciwwybuchowych serii „p”. Kolejnym krokiem było wdrożenie nowej serii silników „e” w 1964 roku. Te działania pokazują, że produkcja silnikowa stanowiła ważny i rozwijający się segment działalności fabryki.

Lata 70. przyniosły dalszą konsolidację i skok technologiczny, w dużej mierze dzięki współpracy z zagranicznymi partnerami. W lipcu 1972 roku doszło do formalnego połączenia Fabryki Maszyn Elektrycznych Celma oraz Cieszyńskiej Fabryki Narzędzi Cefana , co skonsolidowało potencjał produkcyjny obu cieszyńskich zakładów. Niedługo potem przedsiębiorstwo przekształciło się w Zakłady Elektromaszynowe CELMA, stając się częścią Kombinatu Maszyn Elektrycznych Ema-Komel. Kluczowym wydarzeniem było podpisanie w 1973 roku umowy licencyjnej z zachodnioniemiecką firmą Robert Bosch GmbH.

Na mocy tej umowy CELMA rozpoczęła produkcję 12 typów nowoczesnych elektronarzędzi, w tym tak zaawansowanych jak młotowiertarka, wiertarka udarowa czy młot kujący. Rok później, w 1974 roku, w celu uzupełnienia oferty, podpisano kolejną umowę licencyjną, tym razem z firmą Holz-Her (RFN), na produkcję trzech maszyn do obróbki drewna: pilarki tarczowej, strugarki i szlifierki taśmowej. Te licencje umożliwiły CELMIE dostęp do nowoczesnych technologii i znacząco podniosły jakość oraz atrakcyjność oferowanych produktów.

Współpraca z firmą Bosch trwała do wygaśnięcia umowy w 1981 roku (lub 1982 według niektórych źródeł). Po tym okresie konstruktorzy CELMY, bazując na zdobytym doświadczeniu i wiedzy, przystąpili do modernizacji istniejących narzędzi oraz opracowywania własnych, nowych modeli. Efektem tych prac było między innymi uruchomienie w 1983 roku produkcji wiertarki PRCr 10/6 własnej konstrukcji, wyposażonej w silnik o mocy 450W. Model ten stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych produktów CELMY, symbolem polskiej myśli technicznej w dziedzinie elektronarzędzi.

Istotną rolę w masowej produkcji elektronarzędzi odegrał zakład zlokalizowany w pobliskim Goleszowie. W 1978 roku fabryka ta wyprodukowała imponującą liczbę 402 995 sztuk elektronarzędzi, przekraczając tym samym swoje nominalne zdolności produkcyjne o prawie 3000 sztuk. Świadczy to o skali operacji i specjalizacji tego zakładu w produkcji dużych wolumenów. W styczniu 1977 roku produkcja z Goleszowa (prawdopodobnie elektronarzędzi) trafiła ponownie do Cieszyna, do hal „Cefany”, gdzie przeniesiono również montownię z „Celmy”. Wydział ten funkcjonował w Cieszynie do 1993 roku. Ta reorganizacja mogła mieć na celu optymalizację procesów produkcyjnych i logistycznych w ramach całego przedsiębiorstwa.

Okres od lat 70. do połowy lat 80. można uznać za „złote lata” CELMY. Do 1985 roku, kiedy zakład obchodził 25-lecie produkcji elektronarzędzi, z taśm produkcyjnych zeszło ponad 5 milionów egzemplarzy różnych typów urządzeń. Już w latach 50. Cefana eksportowała znaczną część swoich narzędzi ręcznych , a w okresie późniejszym elektronarzędzia CELMA również trafiały na rynki zagraniczne, budując renomę polskiego przemysłu. W szczytowym okresie rozwoju zakłady CELMA zatrudniały kilka tysięcy pracowników , co czyniło je jednym z największych pracodawców w regionie. Nawet w ramach czynu partyjnego w latach PRL, cieszyńska „Celma” była w stanie wyprodukować dodatkowo na rynek silniki i elektronarzędzia o znacznej wartości, co potwierdza jej duże możliwości produkcyjne.

W strukturze CELMY funkcjonował również owiany tajemnicą Wydział PRg „S”, określany przez pracowników mianem „zakładu w zakładzie”. Zajmował się on produkcją specjalną – osprzętu dla przemysłu obronnego. Działalność ta była ściśle tajna, a sam wydział odgrodzony od reszty zakładu siatką, z plombowanymi bramami i drzwiami. Większość z kilku tysięcy pracowników CELMY nie była nawet świadoma istnienia tej części produkcji. Liczba zatrudnionych w Wydziale „S” rosła wraz ze wzrostem potrzeb wojska – w 1963 roku było to 109 osób, a cztery lata później już 164. Istnienie takiej produkcji było typowe dla dużych państwowych przedsiębiorstw w okresie zimnej wojny i mogło wiązać się z priorytetowym dostępem do niektórych zasobów, ale także z dodatkowymi rygorami.

Poniższa tabela przedstawia wybrane, kluczowe modele elektronarzędzi CELMA z omawianego okresu.

Tabela 2: Wybrane kluczowe modele elektronarzędzi CELMA i okresy ich produkcji (lata 50.-80.)

Nazwa modelu/Typ	Okres produkcji/wdrożenia	Kluczowe cechy/technologia
Wiertarka elektryczna PRCa 10	od 1959	Jednobiegowa, Ø 10 mm, wzorowana na Fein
Narzędzia na licencji Bosch (12 typów)	od 1973	Młotowiertarka, wiertarka udarowa, młot kujący etc.
Narzędzia na licencji Holz-Her (3 typy)	od 1974	Pilarka tarczowa, strugarka, szlifierka taśmowa (do drewna)
Wiertarka PRCr 10/6	od 1983	Własna konstrukcja, silnik 450W
Ogółem ponad 5 mln elektronarzędzi	do 1985	Różne typy i modele

Dynamiczny rozwój CELMY w okresie PRL, napędzany zarówno transferem technologii poprzez licencje zagraniczne, jak i rosnącym potencjałem własnej myśli technicznej, ugruntował jej pozycję jako wiodącego producenta elektronarzędzi nie tylko w Polsce, ale i w całym bloku wschodnim.

4. Wyzwania transformacji i restrukturyzacji (lata 90. XX w. – początek XXI w.)

Przełom lat 80. i 90. XX wieku, wraz z transformacją ustrojową i gospodarczą w Polsce, postawił przed CELMĄ, podobnie jak przed wieloma innymi państwowymi przedsiębiorstwami, zupełnie nowe i niezwykle trudne wyzwania. Liberalizacja rynku przyniosła gwałtowny napływ konkurencyjnych marek z Zachodu, dysponujących nowoczesnymi produktami, zaawansowanymi technologiami oraz znacznymi środkami na marketing i dystrybucję. CELMA, przez dekady funkcjonująca w warunkach gospodarki centralnie planowanej, nie była przygotowana na taką konfrontację. Brakowało doświadczenia w działaniach marketingowych, które mogłyby wesprzeć sprzedaż w nowej, konkurencyjnej rzeczywistości, a także kapitału na szybką modernizację i dostosowanie oferty do dynamicznie zmieniających się oczekiwań konsumentów. W rezultacie, popularność elektronarzędzi CELMA zaczęła systematycznie spadać.

W obliczu narastających trudności, przedsiębiorstwo przeszło szereg przekształceń własnościowych i organizacyjnych. W lutym 1991 roku Zakłady Elektromaszynowe CELMA w Cieszynie zostały przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Rok później, w sierpniu 1992 roku, powstała spółka akcyjna Maszyny Elektryczne CELMA. Kolejnym krokiem była prywatyzacja – w październiku 1996 roku większościowy pakiet akcji Maszyn Elektrycznych CELMA S.A. nabyła firma Elektrim S.A..

Jednakże problemy finansowe i strukturalne narastały, co doprowadziło do interwencji państwa. W grudniu 1999 roku Minister Skarbu Państwa wniósł 80% akcji Zakładów Elektromaszynowych CELMA S.A. (ZEM CELMA S.A.) do Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. (ARP). ARP, jako instytucja powołana do wspierania procesów restrukturyzacyjnych w polskim przemyśle, przejęła pieczę nad spółką oraz jej podmiotami zależnymi, w tym kluczową dla segmentu elektronarzędzi spółką Elektronarzędzia CELMA S.A. Do głównych zadań Agencji należało przeprowadzenie głębokiej restrukturyzacji, utrzymanie produkcji pod historyczną marką CELMA, ochrona jak największej liczby miejsc pracy oraz, docelowo, sprzedaż uzdrowionej firmy prywatnemu inwestorowi. W ramach tych działań ARP utworzyła dwie wyspecjalizowane spółki: Zakłady Elektromaszynowe – Elektronarzędzia Celma SA, która miała koncentrować się na produkcji elektronarzędzi, oraz Celma Tools SA, pełniącą funkcję operatora handlowego i finansowego. 

Spółka Celma Tools została formalnie powołana przez ARP w sierpniu 2001 roku.

Niestety, podejmowane próby restrukturyzacji przez długi czas nie przynosiły oczekiwanych, pozytywnych rezultatów. Sytuacja ekonomiczna pozostawała trudna, a konkurencja rynkowa nie słabła. W tym okresie doszło do bolesnej decyzji o likwidacji historycznej fabryki elektronarzędzi w Goleszowie, która przez lata była sercem masowej produkcji CELMY. Według nieoficjalnych doniesień i komentarzy rynkowych, budynki fabryczne w Goleszowie zostały sprzedane jako nieruchomość, a sam zakład (lub jego część) miał zostać przeniesiony do Łodzi lub w jej okolice. Pojawiały się jednak wątpliwości, czy produkcja w nowej lokalizacji została utrzymana na znaczącą skalę, czy też została znacząco ograniczona lub nawet wstrzymana. Zamknięcie zakładu w Goleszowie oznaczało nie tylko koniec pewnej epoki w historii CELMY, ale również musiało pociągnąć za sobą poważne konsekwencje społeczne dla lokalnego rynku pracy, poprzez utratę wielu miejsc zatrudnienia. Spadek zatrudnienia w przemyśle maszynowym był zresztą w tym okresie zauważalny w całym regionie.

Proces transformacji ustrojowej lat 90. okazał się dla CELMY okresem głębokiego kryzysu, który wymusił fundamentalne zmiany strukturalne i własnościowe. Nagłe otwarcie rynku na znacznie silniejszą, globalną konkurencję, przy jednoczesnym braku doświadczenia w funkcjonowaniu w warunkach gospodarki rynkowej oraz ograniczonych zasobach kapitałowych, musiało prowadzić do poważnych trudności. Interwencja Agencji Rozwoju Przemysłu świadczyła zarówno o strategicznym znaczeniu firmy dla polskiej gospodarki, jak i o skali problemów, z jakimi się borykała. Długotrwały i bolesny proces restrukturyzacji doprowadził do fragmentacji dawnego przemysłowego giganta i wyodrębnienia różnych linii biznesowych, co było próbą ratowania poszczególnych, potencjalnie rentownych segmentów działalności i zwiększenia ich atrakcyjności dla przyszłych inwestorów.

5. CELMA Współcześnie: dwie odnogi marki

Po burzliwym okresie transformacji i licznych przekształceniach, historyczna marka CELMA przetrwała, choć w podzielonej formie, koncentrując się na dwóch głównych obszarach działalności: produkcji silników elektrycznych oraz dystrybucji elektronarzędzi.

A. Celma Indukta S.A. w Cieszynie – Dziedzictwo Produkcji Silników

Segment produkcji silników elektrycznych, stanowiący od dekad ważną część profilu produkcyjnego cieszyńskich zakładów, znalazł stabilizację i nowe perspektywy rozwoju dzięki strategicznym połączeniom i wejściu w skład międzynarodowej grupy kapitałowej. Na przełomie 2011 i 2012 roku doszło do fuzji spółek Maszyny Elektryczne CELMA S.A. oraz Fabryki Maszyn Elektrycznych INDUKTA S.A. z Bielska-Białej (której historia sięgała 1878 roku). W wyniku tego połączenia powstała spółka CELMA INDUKTA SA z siedzibą w Cieszynie przy ul. 3 Maja 19. Zarówno Celma (produkcja silników), jak i Indukta, przeszły podobną ścieżkę własnościową – obie zostały nabyte przez Elektrim S.A. (Indukta w 1994 r., Celma w 1996 r.), a następnie stały się częścią Cantoni Group (Indukta od 1997 r., Celma od 2000 r.).

Cantoni Group jest uznanym europejskim producentem silników elektrycznych, z tradycjami sięgającymi XIX wieku, co zapewniło cieszyńskiemu zakładowi dostęp do szerokich rynków zbytu, nowoczesnych technologii oraz kapitału niezbędnego do dalszego rozwoju. Obecnie Celma Indukta S.A. specjalizuje się w produkcji silników elektrycznych, które znajdują zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu, takich jak sektor maszynowy, wydobywczy (gaz, ropa naftowa, górnictwo), chemiczny, energetyczny oraz morski. Cantoni Group kładzie duży nacisk na wysoką jakość swoich wyrobów, produkując kluczowe komponenty silników we własnych zakładach i pozyskując surowce oraz materiały wyłącznie od kwalifikowanych dostawców z Unii Europejskiej. Silniki produkowane przez grupę, w tym te z zakładu w Cieszynie, są eksportowane do ponad 40 krajów na niemal wszystkich kontynentach.

Zgodnie z danymi rejestrowymi, CELMA INDUKTA SPÓŁKA AKCYJNA (KRS 0000061872, NIP 5480075347) została zarejestrowana 14 listopada 2001 roku, a jej podstawowym przedmiotem działalności jest produkcja elektrycznych silników, prądnic i transformatorów (PKD 27.11.Z). Siedziba spółki mieści się w Cieszynie przy ulicy 3 Maja 19.

Integracja z Induktą i włączenie do struktur Cantoni Group pozwoliły na utrzymanie i rozwój produkcji silników w Cieszynie, w przeciwieństwie do bardziej skomplikowanych losów segmentu elektronarzędzi. Celma Indukta S.A. stanowi przykład udanej transformacji, gdzie historyczne kompetencje i doświadczenie zostały efektywnie wykorzystane w nowej, międzynarodowej strukturze rynkowej, koncentrując się na specjalistycznej produkcji o ugruntowanej pozycji.

B. Marka Elektronarzędzi CELMA Professional – Nowe Rozdanie

Losy marki elektronarzędzi CELMA po okresie restrukturyzacji przez ARP potoczyły się odmienną drogą, naznaczoną kolejnymi zmianami właścicielskimi i przeniesieniem centrum operacyjnego z historycznych lokalizacji. W 2009 roku firma Complex S.A. z Łodzi, notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych producent łożysk, nabyła od Agencji Rozwoju Przemysłu 80% akcji Zakładów Elektromaszynowych-Elektronarzędzia Celma z Goleszowa oraz 100% udziałów w spółce Celma Tools S.A. (pełniącej rolę dystrybutora narzędzi marki Celma). Łączna wartość tej transakcji wyniosła 6,2 miliona złotych, a Complex S.A. zobowiązał się dodatkowo do zainwestowania w przejmowane spółki co najmniej 2 milionów złotych w ciągu kolejnych czterech lat. Przejęcie to miało na celu rozszerzenie zakresu działalności łódzkiej firmy o perspektywiczny rynek elektronarzędzi. Informacje finansowe Complex S.A. z 2011 roku potwierdzają istnienie zobowiązania wobec ARP z tytułu zakupu akcji ZEM-Elektronarzędzia CELMA S.A. i CELMA TOOLS S.A..

W 2012 roku, już w ramach struktur Complex S.A., Celma S.A. utworzyła nową spółkę handlową pod nazwą Fabryka Elektronarzędzi Celma S.A., z siedzibą w Łodzi przy ulicy Papierniczej 7. W późniejszym okresie Complex S.A. zmienił nazwę na Redwood Holding S.A. , który według dostępnych informacji znajduje się obecnie w stanie upadłości.

Obecnie dystrybucją, serwisem elektronarzędzi marki CELMA Professional oraz sprzedażą części zamiennych zajmuje się firma Z-POWER Sp. z o.o., również z siedzibą w Łodzi (początkowo przy ul. Senatorskiej 24/26, następnie przy ul. Widzewskiej 14). Dane producenta lub dostawcy umieszczane na niektórych produktach CELMA wskazują właśnie na Z-POWER Sp. z o.o., a strona internetowa celma.com.pl, promująca markę CELMA Professional, jest powiązana z tą firmą.

Aktualna oferta produktowa pod marką CELMA Professional obejmuje szeroką gamę elektronarzędzi, takich jak młoty wyburzeniowe (np. PRWg 45GEO), szlifierki do gipsu (np. PRBt 225LEO), zestawy urządzeń akumulatorowych (np. seria 18V OBS – One Battery System), czy akumulatorowe młoty udarowo-obrotowe (np. PRWg 2-20OBS). Dostępne są linie produktów CELMA Professional oraz CELMA C-Power. Firma podkreśla wysoką jakość swoich wyrobów i oferuje na nie 3-letnią gwarancję, zarówno dla użytkowników profesjonalnych, jak i domowych, bez konieczności rejestracji produktu oraz gwarantuje dostępność częśći zamiennych przez 10 lat od daty zakupu.

Kwestią budzącą pewne dyskusje i niejednoznaczności jest deklarowane polskie pochodzenie i lokalizacja produkcji współczesnych elektronarzędzi CELMA. Marka CELMA Professional silnie akcentuje, że jest „jedyną polską marką elektronarzędzi” oraz że jej narzędzia są projektowane przez polskich konstruktorów i wytwarzane w Polsce. Firma komunikuje również prace nad wdrażaniem nowych, w 100% polskich narzędzi, będących wynikiem pracy rodzimych inżynierów. Jednakże, w świetle historycznych doniesień o likwidacji fabryki w Goleszowie oraz pojawiających się w przeszłości komentarzy sugerujących, że Celma mogła po tym okresie stać się importerem narzędzi produkowanych w Azji, jedynie brandowanych własną marką, kwestia rzeczywistego miejsca produkcji wydaje się pozostawać dla części odbiorców nie do końca jasna. 

Oficjalne deklaracje o polskości produktów stanowią ważny element strategii marketingowej, odwołujący się do długiej tradycji i renomy marki. Warto odnotować, że w niektórych bazach danych dostawców pojawia się firma „CELMA POWER TOOLS Sp.z o.o.” z adresem w Goleszowie przy ul. Przemysłowej 10 (NIP 548-26-35-106) , co mogłoby sugerować jakąś formę kontynuacji działalności w historycznej lokalizacji, jednakże wymaga to dokładniejszej weryfikacji – w kontekście dominujących informacji o przeniesieniu operacji do Łodzi i likwidacji produkcji w Goleszowie.

Marka elektronarzędzi CELMA przeszła zatem skomplikowaną drogę zmian właścicielskich i organizacyjnych, z centrum operacyjnym przeniesionym do Łodzi. Próba rewitalizacji marki w nowym modelu biznesowym, prawdopodobnie bardziej skoncentrowanym na projektowaniu, marketingu i dystrybucji niż na masowej produkcji we własnych, historycznych zakładach, jest obecnie realizowana. Utrzymanie silnej pozycji rynkowej i wiarygodności w oczach konsumentów, ceniących tradycję polskiej solidności, będzie w dużej mierze zależało od transparentności działań oraz konsekwentnego zapewniania wysokiej jakości oferowanych produktów.

Poniższa tabela prezentuje przegląd wybranych kategorii i modeli z aktualnej oferty elektronarzędzi CELMA Professional.

Tabela 3: Przegląd aktualnej oferty elektronarzędzi CELMA Professional (wybrane kategorie/modele)

Kategoria narzędzia	Przykładowy model	Kluczowe cechy/technologie (np. system OBS, moc)	Linia
Młoty wyburzeniowe	PRWg 45GEO	Przeznaczony do prac wyburzeniowych	CELMA Professional
Szlifierki do gipsu	PRBt 225LEO	Do szlifowania gładzi gipsowych, wykańczania powierzchni	CELMA Professional
Zestawy urządzeń akum.	PRAg-Li 125OBS+WAK-Li 18OBS+OBS-18V2Ah+OBS-18V4Ah+OBS-LD1	Seria 18V OBS (One Battery System), zawiera szlifierkę kątową, wiertarko-wkrętarkę	CELMA Professional
Młoty udarowo-obrotowe akum.	PRWg 2-20OBS (bez akumulatora, ładowarki)	Seria narzędzi zasilanych systemem OBS	CELMA Professional
Szlifierki kątowe	PRAg 125ES	Moc 1010 W, waga 1,6 kg, łagodny rozruch, stabilizacja obrotów, zabezpieczenia	CELMA Professional
Mieszarki	PRDa 140DEO		CELMA Professional
Narzędzia ogólnie	Wiertarki, szlifierki, polerki, narzędzia do drewna, narzędzia do blachy, etc.	Szeroki asortyment dla profesjonalistów i majsterkowiczów	CELMA Professional / CELMA C-Power

6. Znaczenie i Dziedzictwo Zakładów CELMA

Zakłady CELMA to znacznie więcej niż tylko przedsiębiorstwo produkcyjne; to instytucja, która przez dziesięciolecia wywierała głęboki i wielowymiarowy wpływ na Cieszyn, Śląsk Cieszyński oraz polski przemysł. Jej dziedzictwo jest bogate i złożone, obejmując aspekty gospodarcze, społeczne, kulturalne oraz technologiczne.

Wpływ na rozwój gospodarczy Cieszyna i regionu: Przez większość drugiej połowy XX wieku CELMA była niekwestionowanym liderem gospodarczym regionu, największym pracodawcą i siłą napędową lokalnej ekonomii. Skala zatrudnienia, sięgająca w szczytowych okresach kilku tysięcy osób , zapewniała byt wielu rodzinom i stabilizowała lokalny rynek pracy. Wcześniejsze dane, jak te dotyczące fabryki Brown-Boveri, która już w 1929 roku zatrudniała znaczną liczbę pracowników i rozbudowywała infrastrukturę , pokazują długą tradycję Cieszyna jako ośrodka przemysłowego, którą CELMA kontynuowała i rozwijała. Znaczenie fabryki wykraczało poza bezpośrednie zatrudnienie; stymulowała ona rozwój firm kooperujących, usług oraz infrastruktury miejskiej. Wpływ CELMY nie ograniczał się jedynie do sfery materialnej. Zakłady aktywnie uczestniczyły w życiu społecznym i kulturalnym Cieszyna. Przykładem może być działalność klubu fabrycznego, przy którym w połowie lat 60. powstał popularny zespół wokalno-instrumentalny „Bardowie”. Takie inicjatywy integrowały załogę i lokalną społeczność, budując poczucie wspólnoty wokół przedsiębiorstwa. CELMA była postrzegana jako ważny element tożsamości regionalnej, symbol nowoczesności i rozwoju.

Miejsce CELMY w historii polskiej myśli technicznej i produkcji przemysłowej: CELMA odegrała pionierską rolę w rozwoju i upowszechnieniu elektronarzędzi w Polsce. Rozpoczęcie produkcji wiertarek elektrycznych pod koniec lat 50. było kamieniem milowym, a późniejsze umowy licencyjne z firmami Bosch i Holz-Her pozwoliły na transfer nowoczesnych technologii i podniesienie standardów produkcyjnych.

Co istotne, po wygaśnięciu licencji, inżynierowie i konstruktorzy CELMY potrafili rozwijać własne, oryginalne konstrukcje, takie jak popularna wiertarka PRCr 10/6. Te osiągnięcia świadczą o potencjale polskiej myśli technicznej i zdolnościach innowacyjnych krajowego przemysłu, nawet w warunkach ograniczonego dostępu do zachodnich technologii. Przez wiele lat produkty CELMY, zwłaszcza elektronarzędzia, cieszyły się w Polsce opinią solidnych, trwałych i niezawodnych. Dla wielu pokoleń Polaków marka ta stała się synonimem dobrej jakości i polskiej produkcji. W okresie PRL, CELMA była kluczowym dostawcą narzędzi zarówno na rynek krajowy, zaspokajając potrzeby przemysłu, rzemiosła i indywidualnych użytkowników, jak i na eksport, przyczyniając się do budowania pozycji polskiego przemysłu na rynkach zagranicznych.

Podsumowanie ewolucji marki i jej perspektywy: Złożona historia CELMY, odzwierciedlająca dynamiczne zmiany polityczne i gospodarcze w Polsce na przestrzeni niemal stu lat, jest przykładem zarówno sukcesów, jak i trudności, z jakimi borykał się polski przemysł. Przetrwanie marki CELMA do dnia dzisiejszego, choć w podzielonej i znacząco zmienionej formie (z wyraźnym rozdzieleniem produkcji silników w ramach Celma Indukta S.A. oraz dystrybucji elektronarzędzi pod marką CELMA Professional), świadczy o jej sile i rozpoznawalności. Jednakże, utrzymanie tej historycznej tożsamości i renomy marki stanowi obecnie poważne wyzwanie, szczególnie w segmencie elektronarzędzi. Globalna konkurencja, presja cenowa oraz pytania dotyczące rzeczywistego miejsca produkcji współczesnych narzędzi CELMA Professional to czynniki, które będą determinować jej przyszłą pozycję na rynku. Dziedzictwo solidności i polskiego pochodzenia jest cennym kapitałem, ale jego efektywne wykorzystanie wymaga transparentności, konsekwentnego dbania o jakość oraz zdolności do innowacji.

Poniższa tabela przedstawia chronologiczne zestawienie kluczowych dat, zmian nazw i form prawnych w historii CELMY, obrazując jej złożoną ewolucję.

Tabela 4: Chronologiczne zestawienie kluczowych dat, zmian nazw i form prawnych w historii CELMA

Data/Okres	Nazwa zakładu/Spółki	Kluczowe wydarzenie	Główny profil produkcji
1920	Zakłady Elektromechaniczne w Ustroniu Sp. z o.o.	Założenie	Maszyny elektryczne, aparaty, pompy
1921	Zakłady Elektromechaniczne ZEM, Sp. z o.o. w Cieszynie	Przeniesienie do Cieszyna	Silniki elektryczne
1926	Polskie Zakłady Elektryczne Brown-Boveri Sp. Akc. (Fabryka w Cieszynie)	Przejęcie ZEM przez Brown-Boveri	Silniki elektryczne (licencja BBC)
1936	Fabryka Maszyn, Odlewnia Żeliwa i Metali	Połączenie warsztatu G. Skrobanka i odlewni R. Kislinga	Narzędzia ręczne, sprzęt warsztatowy
1945	Zakłady Elektromechaniczne Rohn Zieliński S.A. Llc. Brown-Boveri (Zarząd Państwowy)	Uruchomienie po wojnie, nacjonalizacja	Maszyny elektryczne
Maj 1948	Cieszyńska Fabryka Narzędzi (Cefana)	Zmiana nazwy, rozwój produkcji narzędzi	Narzędzia ręczne, od 1954 także rzemieślnicze
1959	Cieszyńska Fabryka Narzędzi (Cefana)	Rozpoczęcie produkcji pierwszych wiertarek elektrycznych (PRCa 10)	Elektronarzędzia, narzędzia ręczne
Styczeń 1961	Fabryka Maszyn Elektrycznych Celma Cieszyn	Zmiana nazwy (dawne Brown-Boveri)	Silniki elektryczne
Lipiec 1972	Zakłady Elektromaszynowe CELMA	Połączenie FME Celma i Cefany; część Kombinatu Ema-Komel	Silniki elektryczne, elektronarzędzia
1973	Zakłady Elektromaszynowe CELMA	Podpisanie umowy licencyjnej z Bosch GmbH	Nowoczesne elektronarzędzia (licencja)
1983	Zakłady Elektromaszynowe CELMA	Uruchomienie produkcji wiertarki PRCr 10/6 (własna konstrukcja)	Elektronarzędzia
Luty 1991	Zakłady Elektromaszynowe CELMA w Cieszynie S.A.	Przekształcenie w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa	Silniki, elektronarzędzia
Sierpień 1992	Maszyny Elektryczne CELMA S.A.	Powstanie spółki akcyjnej	Silniki, elektronarzędzia
Październik 1996	Maszyny Elektryczne CELMA S.A.	Nabycie akcji przez Elektrim S.A.	Silniki, elektronarzędzia
Grudzień 1999	Zakłady Elektromaszynowe CELMA S.A. (ZEM CELMA S.A.)	Wniesienie 80% akcji do ARP S.A.	Restrukturyzacja, produkcja elektronarzędzi i silników
Sierpień 2001	Celma Tools S.A.	Powołanie spółki przez ARP	Dystrybucja elektronarzędzi
2009	Zakłady Elektromaszynowe-Elektronarzędzia Celma S.A. / Celma Tools S.A.	Nabycie przez Complex S.A. od ARP	Elektronarzędzia (produkcja i dystrybucja)
2011/2012	CELMA INDUKTA SA	Połączenie Maszyny Elektryczne CELMA S.A. i F.M.E. INDUKTA S.A.; część Cantoni Group	Silniki elektryczne
2012	Fabryka Elektronarzędzi Celma S.A. (Łódź)	Utworzenie nowej spółki handlowej przez Celma S.A. (w ramach Complex/Redwood)	Dystrybucja elektronarzędzi marki CELMA
Obecnie	CELMA INDUKTA SA (Cieszyn) / Marka CELMA Professional (Z-POWER Sp. z o.o. Łódź)	Dwie główne odnogi marki	Silniki elektryczne (Cieszyn) / Elektronarzędzia (dystrybucja, serwis – Łódź)

7. Zakończenie

Historia zakładów CELMA z Cieszyna jest fascynującym przykładem ewolucji polskiego przedsiębiorstwa przemysłowego na przestrzeni niemal stulecia. Od skromnych początków w postaci przedwojennych warsztatów rzemieślniczych i fabryk maszyn elektrycznych, poprzez okres dynamicznego rozwoju jako państwowego giganta produkującego cenione elektronarzędzia i silniki, aż po skomplikowany proces transformacji rynkowej i współczesne funkcjonowanie w podzielonej formie – CELMA nieustannie adaptowała się do zmieniających się warunków politycznych, gospodarczych i technologicznych.

Analiza dziejów CELMY ukazuje kilka kluczowych aspektów. Po pierwsze, zdolność do absorpcji i implementacji zagranicznych technologii (licencje Brown-Boveri, Fein, Bosch, Holz-Her) była fundamentem jej wczesnego rozwoju i późniejszych sukcesów. Po drugie, przedsiębiorstwo wykazało się również znacznym potencjałem własnej myśli technicznej, czego dowodem są oryginalne konstrukcje elektronarzędzi, takie jak wiertarka PRCr 10/6, które zdobyły uznanie na rynku. Po trzecie, CELMA przez dekady odgrywała kluczową rolę gospodarczą i społeczną w Cieszynie i na Śląsku Cieszyńskim, będąc nie tylko największym pracodawcą, ale także ważnym elementem regionalnej tożsamości i kultury.

Okres transformacji ustrojowej lat 90. XX wieku był dla CELMY, podobnie jak dla wielu polskich przedsiębiorstw, czasem głębokiego kryzysu i fundamentalnych zmian. Konieczność konkurowania na otwartym rynku, prywatyzacja i restrukturyzacja doprowadziły do fragmentacji dawnego kombinatu. Mimo tych trudności, marka CELMA przetrwała, choć jej obecna działalność jest podzielona na dwa główne nurty: produkcję silników elektrycznych w ramach Celma Indukta S.A. (część międzynarodowej Cantoni Group) z siedzibą w Cieszynie, oraz dystrybucję elektronarzędzi pod marką CELMA Professional, zarządzaną z Łodzi.

Segment produkcji silników wydaje się być stabilny i perspektywiczny, korzystając z silnego zaplecza technologicznego i rynkowego grupy Cantoni. Natomiast przyszłość marki elektronarzędzi CELMA Professional, mimo odwołań do bogatej tradycji i polskiej myśli technicznej, stoi przed wyzwaniami związanymi z utrzymaniem konkurencyjności, zapewnieniem wysokiej jakości oraz transparentnością dotyczącą źródeł produkcji.

Dziedzictwo CELMY – symbol solidności, polskiej produkcji i innowacyjności – pozostaje cennym kapitałem. Jego efektywne wykorzystanie w przyszłości będzie zależało od zdolności obecnych sukcesorów marki do sprostania wymaganiom współczesnego rynku, przy jednoczesnym poszanowaniu wartości, które przez lata budowały renomę cieszyńskich zakładów. Historia CELMY jest zatem nie tylko zapisem przeszłości, ale także inspiracją i przestrogą dla kolejnych pokoleń polskich przedsiębiorców i inżynierów.

Cytowane źródła:

1. Historia Grupy Cantoni – Cantoni Motor, https://www.cantonigroup.com/pl/page/historia 2. Historia Indukty – Celma Indukta – motor manufacturing plant, https://www.cantonigroup.com/celma/pl/page/historia 3. fabryki maszyn elektrycznych i transformatorów, https://pige.com.pl/uploads/Pliki/Historia%20elektryki%20polskiej/398_417.pdf 4. Celma – historia polskich elektronarzędzi | PortalNarzedzi.pl, https://portalnarzedzi.pl/artykul/celma-historia-polskich-elektronarzedzi/ 5. polska marka elektronarzędzi, należąca do Celma S.A. – Hobby Dom, https://hobbydom.pl/celma/ 6. Tajna produkcja w „Celmie”. Zakład w zakładzie – Beskidzka24.pl – Regionalny Portal, https://beskidzka24.pl/tajna-produkcja-w-celmie-zaklad-w-zakladzie/ 7. gromadzenie pasz – Śląska Biblioteka Cyfrowa, https://sbc.org.pl/Content/16372/PDF/16372.pdf 8. Przemiany przemysłu na Ziemi Cieszyńskiej w okresie przechodzenia do gospodarki rynkowej, https://prace-kgp.uken.krakow.pl/article/download/903/751 9. minister skarbu państwa – Senat RP, http://ww2.senat.pl/k6/dok/sten/oswiad/nykiel/1001oa.pdf 10. Complex kupuje producenta elektronarzędzi Celma – parkiet.com, https://www.parkiet.com/gospodarka/art23730221-complex-kupuje-producenta-elektronarzedzi-celma 11. Product Lines – Cantoni Motor, https://www.cantonigroup.com/storage/ck/files/Album_Cantoni.pdf 12. Celma Indukta – motor manufacturing plant – Cantoni Motor, https://www.cantonigroup.com/celma/pl/page/o-grupie 13. About The Group – Celma Indukta – motor manufacturing plant, https://www.cantonigroup.com/celma/en/page/about-the-group 14. Przewodnik Inwestora – Cieszyn.pl, https://www.archiwum.cieszyn.pl/files/Przewodnik_Inwestora_2019.docx 15. Celma Indukta Spółka Akcyjna | krs-pobierz.pl, https://krs-pobierz.pl/celma-indukta-spolka-akcyjna-i6732 16. CELMA INDUKTA – Rejestr.io, https://rejestr.io/krs/61872/celma-indukta 17. Kontakt – Celma Indukta – motor manufacturing plant, https://www.cantonigroup.com/celma/pl/page/kontakt 18. Skrócone jednostkowe sprawozdanie finansowe Complex SA – Money.pl, http://static1.money.pl/d/gielda/raporty/2011/4322_SF_jednostkowe__06_2011.pdf 19. FABRYKA ELEKTRONARZĘDZI CELMA – Rejestr.io, https://rejestr.io/krs/441626/fabryka-elektronarzedzi-celma 20. Redwood Holding S.A. Company Profile – Poland | Financials & Key Executives – EMIS, https://www.emis.com/php/company-profile/PL/Redwood_Holding_SA_en_2359614.html 21. Redwood Holding SA w upadłości – Informacje o spółce – Puls Biznesu – Notowania, https://notowania.pb.pl/instrument/PLCMPLX00014/complex/informacje-spolka 22. Kontakt – CELMA, https://celma.com.pl/kontakt 23. Wiertarka bez udaru Celma PRCk13DEO – Narzedzia.pl, https://www.narzedzia.pl/wiertarka-bez-udaru-celma-prck13deo,2901.html 24. Produkty Archives – – CELMA, https://celma.com.pl/category/produkty 25. Marka – CELMA, https://celma.com.pl/marka 26. CELMA | Wiertarki, Młoty, Wkrętarki, Elektronarzędzia – Moc …, https://celma.com.pl/ 27. Celma po prywatyzacji | PortalNarzedzi.pl – Portal Narzędziowy, https://portalnarzedzi.pl/artykul/celma-po-prywatyzacji/ 28. Regulamin Sklepu i GPSR – Hurtownia elektryczna – HEMPIS, https://www.hempis24.pl/regulamin/11 29. Bardowie (cieszyńscy) (szkic biogramu) – Polski bigbit i nie tylko, http://polskibigbitinietylko.blogspot.com/2014/08/bardowie-cieszynscy-szkic-biogramu.html 30. Cieszyn 1918. Powrót do Ziemi Obiecanej – Książnica Cieszyńska, https://kc-cieszyn.pl/cieszyn-1918-powrot-do-ziemi-obiecanej/

Opracowanie & Deep Research: Damian Macura na podstawie informacji dostępnych online. Powyższy artykuł proszę traktować jak opracowanie napisane przez miłośnika Śląska Cieszyńskiego i ciągle się uczącego amatora, a nie zawodowego historyka. Może ono zawierać pewne błędy lub przeinaczenia.

Dołącz do naszego kanału nadawczego, by nie przegapić kolejnych informacji z naszego regionu!